یکی از موارد مطرح و کلیدی در طلاق این است که آیا طلاق توافقی رجعی است؟ در پاسخ به اینکه طلاق توافقی بائن است یا رجعی باید گفت به طور کلی طلاق توافقی از نوع بائن است. اما به طور معمول در دادنامه عدم سازش صادره از سوی دادگاه معمولا، نوع طلاق بائن خلع قید می گردد.
هر چند که بعضی از قضات با توجه به شرایط زوجین، چنانچه هر دو از یکدیگر کراهت داشته باشند، طلاق را از نوع بائن مبارات قید می نمایند. بنابراین، طلاق توافقی به هیچ عنوان از نوع رجعی نیست.
درخواست طلاق توافقی زمانی مطرح می شود که دو طرف در رابطه با اصل جدایی مشکلی نداشته و در موضوعات مهمی مثل مهریه، نفقه، حضانت و این دست از موارد با یکدیگر به تفاهم رسیده اند. این توافقات در روند رسیدگی دادگاه به پرونده مورد توجه قرار گرفته و پس از طی کردن مراحل قانونی طلاق انجام می شود. اگر بخواهیم ویژگی های طلاق توافقی را بیان کنیم باید گفت:
طلاق رجعی به طلاقی گفته می شود که مرد بتواند در زمان عده و بدون نیاز به عقد جدید به همسر خود رجوع نماید. در پاسخ به اینکه طلاق توافقی بائن است یا رجعی باید گفت طلاق های توافقی معمولا به صورت بائن انجام می شوند و مرد در دوران عده نمی تواند به همسر خود بازگردد.
در این نوع طلاق زوجین در رابطه با موضوعات مختلفی از قبیل مهریه، نفقه و دیگر موارد با یکدیگر به توافق می رسند. با دریافت مشاوره طلاق هر فردی می تواند از حقوق خود آگاه و در صورت تصمیم به جدایی از میان انواع طلاق گزینه مناسب را انتخاب نماید.
برای درک بهتر این موضوع که “طلاق توافقی بائن است یا رجعی” باید به بررسی ماهیت حقوقی هر کدام از این موارد توجه کرد. در ادامه به بررسی دقیق تفاوت طلاق توافقی و رجعی می پردازیم:
مورد مقایسه | طلاق رجعی | طلاق توافقی |
حق رجوع مرد | مرد در مدت عده می تواند با رعایت شرایط قانونی رجوع کند. | در صورت بائن بودن، مرد حق رجوع ندارد. |
نیاز به رضایت زن برای رجوع | برای اصل رجوع در طلاق رجعی، رضایت زن شرط نیست. | در طلاق بائن، بازگشت به زندگی مشترک نیازمند توافق مجدد زوجین و در صورت امکان، عقد جدید است. |
وضعیت زن در دوران عده | اصولا زن در ایام عده در حکم زوجه است و شرایط خاصی بر رابطه طرفین حاکم است. | آثار طلاق بائن با طلاق رجعی متفاوت است و زن اصولا از حق نفقه برخوردار نیست، مگر در موارد قانونی |
نیاز به عقد جدید برای بازگشت | خیر، در صورت رجوع صحیح در مدت عده | در صورت بائن بودن، برای ادامه زندگی مشترک عقد جدید لازم است. |
مبنای طلاق | ممکن است بدون توافق زوجین و با درخواست مرد یا در شرایط قانونی دیگر واقع شود. | بر اساس توافق زوجین درباره شرایط و آثار طلاق انجام می شود. |
مورد اول در بررسی مفهوم طلاق توافقی بائن است یا رجعی در حق رجوع مرد است. در طلاق رجعی مرد می تواند در زمان عده و البته با رعایت شرایط قانونی به همسر خود رجوع کند. برای این بازگشت اصولا نیاز به رضایت زن و یا انجام عقد ازدواج مجدد نخواهد بود.
اگر برایتان سوال است که در طلاق توافقی امکان رجوع است یا خیر باید گفت در طلاق توافقی در صورتی که طلاق از نوع بائن باشد مرد نمی تواند حق رجوع یک طرفه را در زمان عده داشته باشد. پس اگر طرفین بخواهند دوباره به زندگی مشترک خود بازگردند بایستی مجددا ازدواج کرده و برای جاری شدن عقد ازدواج اقدام نمایند.
در طلاق رجعی، بانوان در دوران عده خود همچنان به عنوان زوجه محسوب می شوند و آثار حقوقی خاصی بر روابط زوجین حاکم خواهد بود. مثلا زن باید در محل سکونت مشترک باقی مانده و مرد نیز در دوران عده به پرداخت نفقه اقدام نماید.
اما طلاق توافقی از نوع بائن بوده و زن و مرد رابطه زوجیت نخواهند داشت. پس طبیعتا زن مستحق نفقه نیست مگر اینکه قانون یک سری استثنائات در نظر گرفته باشد. البته توافق زوجین در برخی مسائل مربوط به عده می تواند در متن توافق طلاق طرفین ذکر شود البته در صورتی که مغایر با قوانین آمره نباشد.
مورد بعدی که در بررسی و پاسخ به اینکه آیا طلاق توافقی رجعی است؟ باید آن را در نظر داشت نیاز به عقد جدید برای برگشتن به زندگی مشترک است.
در طلاق های رجعی اگر مرد در دوران عده به همسرش رجوع کند این رجوع بر اساس مقررات قانونی است و نیازی به عقد مجدد نخواهد بود اما در طلاق توافقی اگر به صورت بائن واقع شده باشد مرد در زمان عده حق رجوع نداشته و پس از آن اگر تصمیم به ادامه زندگی بگیرند باید عقد ازدواج نیز جاری شود.
بنابراین، برای اینکه مشخص شود “در طلاق توافقی امکان رجوع است” یا خیر، ابتدا باید نوع طلاق مشخص شود؛ زیرا در طلاق بائن، مرد حق رجوع در دوران عده را ندارد.
دوران عده یکی از موضوعات مهمی است که در طلاق توافقی باید به آنها اشاره کرد. اگر نمی دانید دوران عده چیست باید گفت که عده به مدت زمانی گفته می شود که زن بعد از پایان زندگی مشترک خود باید برای ازدواج مجدد صبر کند و مدت آن نیز بسته به شرایط زن و نوع طلاق متفاوت خواهد بود. اگر بخواهیم بررسی کنیم که مدت زمان عده در طلاق توافقی به چه صورت است باید گفت
در صورتی که زن شرایط کافی و لازم را برای نگهداشتن عده داشته باشد مدت زمان آن سه طهر یا سه دوره پاکی بین عادت های ماهانه است. البته قانون یک سری احکام دیگر را نیز برای افرادی مثل زمان یائسه و یا افرادی که با وجود شرایط عادت ماهانه نمی شوند نیز در نظر گرفته است.
پس برای تعیین این زمان نمی توان صرفا به توافقی بودن طلاق استناد کرد و باید شرایط زن نیز در زمان طلاق در نظر گرفته شود
آثار حقوقی دوران عده تا حد زیادی به نوع طلاق زوجین بستگی دارد. مثلا در طلاق رجعی پرداخت نفقه در دوران عده بر عهده مرد است و مرد نیز می تواند با رعایت شرایط قانونی و بدون نیاز به عقد مجدد به همسر خود رجوع کند.
اما اگر طلاق توافقی به صورت بائن باشد مرد نمی تواند در دوران عده به زن بازگردد و طبیعتا در چنین شرایطی زن مستحق نفقه دوران عده نخواهد بود مگر در مواردی که قانون مشخص کرده باشد.
برای پاسخ دقیق تر به این پرسش که طلاق توافقی رجعی است یا بائن، باید به آثار هر یک از این دو نوع طلاق توجه داشت. زیرا دانستن این نکات می تواند از بروز اختلاف جلوگیری نماید.
در اغلب موارد، طلاق توافقی به صورت بائن است؛ بنابراین مرد در دوران عده حق رجوع ندارد. با این حال، نوع طلاق باید بر اساس شرایط پرونده و مفاد صیغه طلاق مشخص شود.
اگر طلاق توافقی به صورت بائن واقع شده باشد، مرد حق رجوع در دوران عده را ندارد. در صورتی که زوجین بعد از طلاق بخواهند دوباره زندگی مشترک خود را آغاز کنند، باید با وجود شرایط قانونی، عقد ازدواج جدید انجام دهند.
بله، توافقی بودن طلاق به معنای نداشتن عده نیست. اگر زن مشمول عده باشد، باید مدت قانونی آن را رعایت کند. مدت عده نیز با توجه به شرایط زن و وضعیت طلاق تعیین می شود.